Để đưa ra quyết định đầu tư phù hợp với bản thân, nhà đầu tư cần hiểu rõ đặc điểm và bản chất cơ bản của từng loại chứng khoán, đặc biệt là chứng khoán phái sinh và chứng khoán cơ sở. Nếu không nắm vững kiến thức này, nhà đầu tư có thể gặp rủi ro và mất tiền. Bài viết sau đây của QM Capital sẽ giúp nhà đầu tư so sánh các đặc điểm cơ bản của hai loại chứng khoán này.

1. Chứng khoán cơ sở là gì?

Chứng khoán cơ sở (tiếng Anh: Underlying Security) là các sản phẩm chứng khoán được niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán và được sử dụng làm tài sản cơ sở cho việc hình thành các loại chứng khoán phái sinh, bao gồm cả chứng quyền.

Để được công nhận là chứng khoán cơ sở, các sản phẩm chứng khoán phải nằm trong chỉ số VN30 hoặc HNX30 và đáp ứng nhiều điều kiện và tiêu chí do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Việt Nam quy định, bao gồm giá trị vốn hóa thị trường, mức độ thanh khoản, tỷ lệ tự do chuyển nhượng, và kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp phát hành.

Có hai loại chứng khoán cơ sở chính:

1. Cổ phiếu: Cổ phiếu được niêm yết và giao dịch trên các sàn HOSE và HNX.
2. Trái phiếu: Bao gồm các trái phiếu linh hoạt được thiết kế để tăng tính thanh khoản.

Thị trường chứng khoán cơ sở là nơi diễn ra các giao dịch mua bán và trao đổi chứng khoán cơ sở. Hàng hóa của thị trường này là chứng khoán cơ sở, vì vậy nó phản ánh thông tin về chi phí vốn cũng như giá cả của nguồn vốn đầu tư trên thị trường chứng khoán.

Về bản chất, chứng khoán cơ sở là một điều kiện cần phải có trong hợp đồng phái sinh và chứng quyền

2. Chứng khoán phái sinh là gì?

Chứng khoán phái sinh (tiếng Anh: Derivatives) là một hợp đồng tài chính được thiết lập giữa hai bên tham gia, quy định một giao dịch sẽ diễn ra tại một thời điểm nhất định trong tương lai. Giao dịch này thường liên quan đến việc mua hoặc bán một tài sản, chính là tài sản cơ sở của chứng khoán phái sinh. Trong suốt thời gian hợp đồng còn hiệu lực, giá trị của chứng khoán phái sinh không cố định mà thay đổi theo sự biến động của giá tài sản cơ sở.

3. Các loại chứng khoán phái sinh

3.1. Hợp đồng tương lai (HĐTL)

Hợp đồng tương lai là một thỏa thuận mua hoặc bán một tài sản ở mức giá xác định tại một thời điểm cụ thể trong tương lai. Hợp đồng này được chuẩn hóa và niêm yết, giao dịch công khai trên các Sở giao dịch chứng khoán. Tại Việt Nam sẽ giao dịch 02 loại hợp đồng tương lai gồm:

− Hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu VN30

− Hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ

3.2. Hợp đồng kỳ hạn (HĐKH)

Hợp đồng kỳ hạn là một thỏa thuận mua hoặc bán một tài sản ở mức giá xác định vào một thời điểm cụ thể trong tương lai, nhưng không được giao dịch công khai mà chỉ thực hiện trên thị trường phi tập trung (OTC).

3.3. Hợp đồng quyền chọn (HĐQC)

Hợp đồng quyền chọn cho phép chủ sở hữu có quyền mua hoặc bán tài sản mức giá xác định trong tương lai. Hợp đồng quyền chọn mua khác hợp đồng tương lai ở điểm người sở hữu có thể lựa chọn thực hiện hoặc không thực hiện theo những thoả thuận trong hợp đồng.

3.4. Hợp đồng hoán đổi (HĐHĐ)

Hợp đồng hoán đổi là một thỏa thuận trao đổi các dòng tiền hoặc tài sản khác nhau giữa hai bên. Các hình thức hợp đồng hoán đổi phổ biến bao gồm hoán đổi lãi suất, hoán đổi tiền tệ, và hoán đổi tín dụng.

Bạn có thể xem thêm tại bài viết Giao dịch phái sinh là gì? Cách để giao dịch phái sinh hiệu quả để hiểu thêm về chứng khoán phái sinh và tối đa hóa lợi nhuận của bạn.

4. So sánh Chứng khoán cơ sở và Chứng khoán phái sinh

5. Nên đầu tư chứng khoán cơ sở hay chứng khoán phái sinh?

Đầu tư vào mỗi loại sản phẩm chứng khoán khác nhau sẽ có những ưu điểm và hạn chế nhất định.

Chứng khoán cơ sở:

1. Ưu điểm: Có thể đầu tư dài hạn, an toàn vì sản phẩm chứng khoán thường được phát hành bởi những doanh nghiệp, đơn vị uy tín và sức khỏe tài chính tốt.
2. Nhược điểm: Lợi nhuận thường không quá cao.

Chứng khoán phái sinh:

1. Ưu điểm: Lợi nhuận hấp dẫn.
2. Nhược điểm: Dễ bị động vì yếu tố thời gian vì coi là sản phẩm đầu tư có kỳ hạn và sẽ thanh toán chênh lệch trực tiếp bằng tiền mặt vào ngày đáo hạn nên nhà đầu tư.

Tạm kết

Hy vọng rằng những thông tin mà QM Capital tổng hợp sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về chứng khoán cơ sở và chứng khoán phái sinh, từ đó lựa chọn được chiến lược cũng như sản phẩm chứng khoán phù hợp cho việc đầu tư của mình.