1. Alpha là gì và Alpha Decay nghĩa là gì?

Trong đầu tư và quant trading, alpha được hiểu là phần lợi nhuận vượt trội mà một strategy tạo ra so với thị trường. Nếu một chiến lược có thể kiếm được lợi nhuận tốt hơn mức tăng chung của thị trường một cách ổn định, người ta nói rằng strategy đó có alpha. Ví dụ nếu chỉ số thị trường tăng trung bình 10% mỗi năm, nhưng một strategy trading tạo ra lợi nhuận 15% mỗi năm, thì phần 5% vượt trội có thể được xem là alpha. Nhiệm vụ chính của các trader định lượng và các quỹ quant chính là tìm ra những signal hoặc pattern trong dữ liệu có thể tạo ra alpha như vậy.

Tuy nhiên một điều rất quan trọng trong thị trường tài chính là alpha thường không tồn tại mãi mãi. Nhiều strategy ban đầu hoạt động rất tốt nhưng sau một thời gian hiệu quả giảm dần. Hiện tượng này được gọi là alpha decay – tức là sự suy giảm của alpha theo thời gian. Nói cách khác, một strategy từng có lợi thế trong quá khứ có thể dần mất edge khi thị trường thay đổi hoặc khi quá nhiều người bắt đầu sử dụng cùng chiến lược đó.

Ví dụ đơn giản: giả sử một strategy momentum trên thị trường cổ phiếu Việt Nam hoạt động rất tốt trong giai đoạn 2018–2021, tạo ra lợi nhuận trung bình 18% mỗi năm, trong khi VNIndex chỉ tăng 12% mỗi năm. Strategy này rõ ràng có alpha khoảng 6%. Tuy nhiên trong giai đoạn 2022–2024, khi ngày càng nhiều nhà đầu tư bắt đầu áp dụng momentum, lợi nhuận strategy có thể giảm xuống còn 13% mỗi năm, trong khi thị trường vẫn tăng khoảng 12%. Lúc này alpha gần như biến mất. Đây chính là một ví dụ điển hình của alpha decay.