Tại sao chiến lược càng đơn giản lại càng sống lâu trong trading

1. Trader thường làm strategy phức tạp hơn theo thời gian

Khi bắt đầu xây dựng một chiến lược trading, đa số mọi người thường bắt đầu từ một ý tưởng rất đơn giản. Ví dụ như: mua khi giá vượt lên trên đường trung bình 50 ngày và bán khi giá rơi xuống dưới. Logic phía sau khá trực quan: khi giá giao dịch cao hơn mức trung bình trong một thời gian dài, có thể thị trường đang hình thành xu hướng tăng.

Nhưng sau khi backtest, trader sẽ nhanh chóng nhận ra rằng chiến lược này có rất nhiều giao dịch thua. Có những lúc thị trường đi ngang, giá liên tục cắt lên cắt xuống đường trung bình và hệ thống bị “whipsaw”. Để cải thiện kết quả, trader bắt đầu thêm điều kiện: chỉ mua khi RSI chưa quá cao, chỉ giao dịch khi volume lớn hơn trung bình, hoặc thêm volatility filter để tránh những giai đoạn thị trường nhiễu.

Ban đầu những thay đổi này có vẻ hợp lý. Khi chạy lại backtest, kết quả thường trông tốt hơn: drawdown giảm xuống, winrate tăng lên, equity curve trở nên mượt mà hơn. Nhưng điều đang xảy ra là chiến lược dần rơi vào overfitting.

Overfitting nghĩa là chiến lược đang dần được điều chỉnh để phù hợp hoàn hảo với dữ liệu quá khứ. Nó bắt đầu “học thuộc” các biến động lịch sử thay vì hiểu được cấu trúc thật của thị trường. Nếu bạn thêm đủ nhiều điều kiện và tham số, gần như bất kỳ chiến lược nào cũng có thể trông rất tốt trong backtest. Nhưng khi thị trường bước sang một giai đoạn khác, những điều kiện được tối ưu hóa đó thường không còn hiệu quả nữa.

Đây là lý do tại sao nhiều trader có một hệ thống rất đẹp trong backtest nhưng khi giao dịch thật thì performance nhanh chóng sụp đổ.

2. Complexity và Robustness luôn là một sự đánh đổi

Trong thiết kế hệ thống trading, có một sự đánh đổi rất quan trọng giữa complexity và robustness.

Một chiến lược càng phức tạp thì càng có khả năng khớp tốt với dữ liệu lịch sử. Nhưng đồng thời nó cũng trở nên nhạy cảm hơn với những thay đổi nhỏ của thị trường. Chỉ cần một vài đặc điểm của dữ liệu thay đổi, performance của chiến lược có thể giảm mạnh.

Ví dụ, giả sử bạn tối ưu một strategy với tham số moving average 47 ngày vì con số này cho kết quả tốt nhất trong backtest. Nhưng không có lý do kinh tế nào khiến thị trường phải phản ứng đặc biệt với con số 47. Khi điều kiện thị trường thay đổi, tham số đó có thể trở nên hoàn toàn vô nghĩa.

Chiến lược đơn giản thì khác. Nó thường không phụ thuộc vào những chi tiết nhỏ của dữ liệu lịch sử. Thay vào đó, nó cố gắng khai thác một pattern lớn hơn và bền vững hơn của thị trường.

Một ví dụ đơn giản là momentum. Ý tưởng của momentum rất trực quan: những tài sản tăng mạnh trong thời gian gần đây thường tiếp tục tăng trong ngắn hạn. Pattern này không phụ thuộc vào một tham số cụ thể nào. Nó phản ánh hành vi của nhà đầu tư – như phản ứng chậm với thông tin hoặc hiệu ứng bầy đàn.

Chính vì vậy những chiến lược dựa trên các nguyên lý đơn giản thường robust hơn nhiều so với những chiến lược được tối ưu hóa quá mức.

3. Những chiến lược tồn tại lâu nhất thường cực kỳ đơn giản

Nếu nhìn vào lịch sử của các chiến lược trading thành công, bạn sẽ thấy một điểm chung rất rõ: chúng thường rất đơn giản.

Trend following là một ví dụ nổi tiếng. Nhiều quỹ CTA lớn trên thế giới giao dịch futures bằng những quy tắc rất đơn giản như breakout 50 ngày hoặc moving average crossover. Những chiến lược này đã tồn tại từ những năm 1970 và vẫn được sử dụng đến ngày nay.

Một ví dụ khác là cross-sectional momentum trong thị trường cổ phiếu. Strategy này chỉ đơn giản là mua những cổ phiếu có performance tốt trong 6–12 tháng gần đây và bán những cổ phiếu có performance kém. Ý tưởng này đã được nghiên cứu trong học thuật từ đầu những năm 1990 và vẫn xuất hiện ở nhiều thị trường khác nhau.

Điều quan trọng ở đây là những chiến lược này không cố gắng dự đoán chính xác từng biến động nhỏ của thị trường. Chúng chỉ cố gắng khai thác một behavioral pattern lặp lại của con người. Ví dụ:

1. nhà đầu tư thường phản ứng chậm với thông tin mới
2. dòng tiền có xu hướng chạy theo xu hướng
3. thị trường thường hình thành trend khi có cú sốc lớn

Những hành vi này rất khó biến mất hoàn toàn, vì chúng gắn liền với tâm lý con người.

4. Thị trường luôn thay đổi, và chiến lược cần sống sót qua nhiều regime

Một đặc điểm quan trọng của thị trường là nó luôn thay đổi. Có những giai đoạn thị trường tăng mạnh, có những giai đoạn đi ngang kéo dài, và cũng có những giai đoạn biến động cực lớn. Những thay đổi này thường được gọi là market regimes.

Một chiến lược phức tạp thường được tối ưu hóa cho một regime cụ thể của thị trường. Ví dụ, nếu bạn phát triển một strategy trong giai đoạn bull market, nó có thể hoạt động rất tốt khi thị trường tiếp tục tăng. Nhưng khi thị trường bước vào giai đoạn sideway hoặc bear market, chiến lược có thể bắt đầu thua lỗ liên tục.

Chiến lược đơn giản thường có một lợi thế lớn: nó không phụ thuộc quá nhiều vào một regime cụ thể. Có thể có những giai đoạn performance kém, nhưng khi điều kiện thị trường phù hợp trở lại, chiến lược vẫn có thể hoạt động.

Đây là lý do tại sao nhiều quỹ systematic trading chấp nhận rằng chiến lược của họ sẽ có những giai đoạn drawdown kéo dài. Họ không cố tối ưu hệ thống để tránh mọi drawdown. Thay vào đó họ tập trung vào việc xây dựng những chiến lược đủ robust để tồn tại qua nhiều chu kỳ thị trường.

5. Chiến lược đơn giản thường có khả năng mở rộng tốt hơn

Một lợi thế khác của chiến lược đơn giản là khả năng mở rộng. Một strategy đơn giản thường có thể áp dụng trên nhiều thị trường và nhiều loại tài sản khác nhau.

Ví dụ, trend following không chỉ hoạt động trong cổ phiếu. Nó còn được áp dụng trong futures, forex, hàng hóa và thậm chí cả crypto. Điều này cho thấy edge của chiến lược không phụ thuộc vào một đặc điểm riêng của một thị trường cụ thể.

Ngược lại, những chiến lược quá phức tạp thường chỉ hoạt động tốt trong một dataset rất cụ thể. Khi trader cố áp dụng nó sang thị trường khác hoặc giai đoạn khác, performance thường giảm mạnh.

Trong thực tế, đây là một bài kiểm tra rất hữu ích: nếu một chiến lược chỉ hoạt động tốt trên một dataset rất hẹp, có khả năng cao nó đang bị overfit.

Kết luận

Trong trading, sự phức tạp thường tạo ra cảm giác rằng chiến lược “thông minh” hơn. Nhưng thực tế lại thường ngược lại. Thị trường tài chính là một hệ thống rất nhiễu và luôn thay đổi. Những chiến lược quá phức tạp thường chỉ phản ánh dữ liệu quá khứ thay vì nắm bắt được cấu trúc thật của thị trường.

Những chiến lược tồn tại lâu nhất thường rất đơn giản. Chúng không cố dự đoán mọi biến động của thị trường. Thay vào đó, chúng khai thác những đặc điểm hành vi lặp lại của thị trường và chấp nhận rằng nhiều giao dịch riêng lẻ sẽ sai.

Trong dài hạn, mục tiêu của một strategy không phải là hoàn hảo trong backtest. Mục tiêu là xây dựng một hệ thống đủ đơn giản để tránh overfitting, nhưng đủ mạnh để tồn tại khi thị trường thay đổi.

Và đôi khi, trong trading cũng như trong nhiều lĩnh vực khác, sự đơn giản chính là thứ giúp một chiến lược sống lâu nhất.